شیشه گری دستی :

شیشه جسمی است شفاف و حاکی ماوراء و شکننده و مخلوطی است از «سیلیکات های قلیایی » این اجسام را در کوره ذوب می کنند و در قالب ریزند. شیشه دارای شکل هندسی نیست و در نتیجه  می توان انرا به شکل دلخواه در آورد. شیشه دست ساز از جمله ی اصیل ترین و ارزنده ترین محصولات دستی است که در ایران دارای سابقه یی طولانی  بوده و ظرف و اشیاء شیشه یی به دست آمده از روزگاران پیش دلالت بر وجود این صنعت در ادوار بسیار دور و حتی پیش از میلاد دارد و یک گردن بند شیشه یی متعلق به 2250 سال قبل از میلاد که دارای دانه های آبی رنگ است در ناحیه ی شمال غربی ایران کشف شده ونیز قطعات شیشه یی مایل  سبز که طی کاوش های باستان شناسی در لرستان ، شوش و حسنلو به دست آمده ، موید سابقه ی این صنعت در کشورمان است.

در سالهای اخیر شیشه گران بیشتر از خرده شیشه به عنوان مواد اولیه ی مورد مصرفشان بهره می گیرند ونحوه ی کار به این صورت است که ابتدا کوره را به مدت سه یاچهار شبانه روز روشن نگاه می دارند و هنگامی که حرارت آ ن به حدمطلوب رسید از یک سو شیشه ی خرد شده را در داخل آن ریخته و از سوی دیگر شیشه ی مذاب را برداشته و به مصرف می رسانند. البته گاه از ترکیب شیشه خرده و سیلیس به عنوان ماده اولیه اصلی استفاده می شود وبرای رنگین ساختن ماده مذاب از اکسید فلزی مورد نظر استفاده می کنند. ابزار کار شیشه گری دستی بسیار مختصر وساه است. مهمترین وسیله ی این صنعت لوله یی فولادی به طول ١٠٠تا ١٢٠سانتیمتر با آلیاژی مخوص است که اصطلاحاً « دم » نامیده می شود این لوله تو خالی است و برای برداشتن شیشه از داخل کوره مورد استفاده قرار می کپگیرد  شیشه گران با فرو بردن آن به داخل شیشه ی مذاب  چرخاندن آن مقدار کمی از شیشه را که اصطلاحاً  « بار » نام دارد از داخل کوره برداشته سپس در لوله می دمند به این تربیت گوی کوچکی که به  آن « گوی اول » گفته می شود به دست می آید . بعد از سرد و سخت شدن این گوی مجدداً دم را به داخل شیشه ی مذاب فرو برده و مقدار لازم را برای ساخت شیء مورد نظر بر می دارند.

تهیه گوی اول به صنعتگران امکان می دهد تا مقدار شیشه یی که در مرحله ی دوم بر می دارند در تمام نقاط دارای قطر مساوی بوده و محصولی که تولید می شود دارای قطر یکسان باشد ولی چون در این مرحله غلظت شیشه ی مذاب کم و قابلیت شکل پذیری آن ناچیز است و از سویی می بایست فرم متناسب و قطرمساوی و یکسان داشته باشد صنعتگر لوله ی دم را روی میله یی که دارای سر دو  شاخه است قرار داده و در حالی که دم را به طور مرتب می چرخاند آن را در داخل وسیله ی دیگری که « قاشق » نام ارد و عبارت از چوبی استوانه یی به ارتقاع هفت و قطر 15 سانتیمتر است و در یک سطح دارای فرو رفتگی بوده و به میله یی فلزی متصل است قرار می دهد.صنعتگر ضمن کار و به منظور جلوگیر یاز سوختن قاشق ونیز برای آن که شیشه ی مذاب به قاشق نچسبد، هر چند دقیقه یکبار آن را در داخل آب فرو می برد. پس از انجام این عمل ، استاد کار به اندازه ی دلختواه در لوله ی فولادی دمیده و گوی کره مانندی به وجود می آورد آنگاه پشت دستگاه مخصوصی که عبارت از یک نیمکت و دو میله ی افقی در اطراف است نشسته و دم را روی میله های طرفین نیمکت قرار داده  آن را می غلتاند و برا یرپیش گیری از کج شدن بار به طرف پائین با انبر وتخته به فرم دادن آن می پردازد.

در پاره یی از کارگاهها نیز استفاده از قالب رواج دارد و استاد کار بعد از « قاشقی کردن بار » آن را در داخل قالب قرار داده و عمل دمیدن را انجام می دهد.

پس از تبدیل شیشه ی مذاب به شیئی که تولیدش مورد نظر استاد کار است ، کارگر وردست با لوله ی دیگری که « واگیره » نام دارد به کمک استاد کار آمده و صنعتگر به آهستگی انتهای وسیله ی ساخته شده را به واگیره که حاوی مقدار کمی شیشه ی مذاب است می چسباند و آنگاه باقیچی خیس روی شیشه را خط می اندازد و با ضربه ی ملایمی آن را از لوله اصلی جدا و محصول را به واگیره منتقل می کند.

اشیاء ساخته شده شیشه یی ، چنانچه درمجاورت هوای عادی نگه داشته شود پس از دقایقی به علت سرد شدن سطح شیشه و گرم ماندن درون آن می شکند و به همین جهت باید اشیاء ساخته شده به تدریج و در مدتی طولانی خنک شود. برای این منظور در هر کارگاه گرمخانه یی با درجه ی حرارت ٤٥٠ تا ٥٥٠ درجه ی ساتنیگراد وجود دارد که اشیاء ساخته شده را درون آن قرار داده و سپس کوره را خاموش می کنند تا اشیاء هم زمان با سرد شدن هوای داخل کوره خنک شود و این کار معمولاً بین ٢٤تا ٤٨ ساعت وتا زمان پائین آمدن تدریجی حرارت داخل گرمخانه و رسیدن آن به درجه ی حرارت هوای معمولی ادامه می یابد. شهر تهران ، مهمترین مرکز تولید ، محصولات شیشه ای دست ساز است. در تهران با انجام عملیات تکمیلی که حالت تزیینی هم دارد انواع محصولات شیشه ای زیبا ومتنوع تولید می شود.